Jak przygotować się do pierwszej pracy?
Porady dla absolwentów szkół ponadpodstawowych
Absolwenci i absolwentki szkół ponadpodstawowych stają przed jednym z najważniejszych wyzwań dorosłego życia – znalezieniem swojej pierwszej pracy. To etap, który dostarcza mieszanki wielu emocji, od mocnej ekscytacji po oczywiste obawy. Dla wielu to nie tylko krok w stronę wyczekiwanej samodzielności finansowej, lecz również pierwszy krok w kierunku realizacji zawodowej pasji i ambicji.
- Gdzie szukać pierwszej pracy po studiach lub po szkole ponadpodstawowej?
- Co warto zawrzeć w pierwszym CV?
- Jakie kompetencje są szczególnie cenione u nowych pracowników?
- Za co szczególnie ceni się młodych ludzi w nowym miejscu pracy?
- Jakie działania ułatwią podjęcie pierwszej pracy?
Pierwsze nawiązanie stosunku pracy
Poszukiwanie pierwszej pracy wiąże się nie tylko z, niekiedy żmudnym, procesem rekrutacyjnym. To również okazja do odkrywania mocnych stron, rozwijania umiejętności interpersonalnychi kształtowania swojej nowej ścieżki zawodowej.
Gdzie młodzież może szukać pierwszego zatrudnienia oraz jak wyposażyć ludzi wchodzących na rynek pracy w niezbędne kompetencje, stanowiące klucz do drzwi rozwoju zawodowego.
Pierwsza praca – marzenia i rzeczywistość
Jak mówi Dave Ramsey, „Twoja pierwsza praca nie musi być twoim wymarzonym zajęciem, ale może być krokiem w kierunku osiągnięcia go”. Właśnie takie podejście otwiera przed młodzieżą różnorodne możliwości, zarówno w kontekście zdobywania nowych i niezbędnych doświadczeń, jak i odkrywania własnych zainteresowań zawodowych.
Zasada głoszona przez Petera Druckera brzmi: „najlepszy sposób przewidzenia przyszłości, to jej stworzenie”. Młodzi absolwenci i absolwentki powinni od samego początku aktywnie kreować swoją ścieżkę zawodową i wyznaczać sobie cele oraz plany działania. Takie podejście pozwoli im nie tylko zdobyć pierwsze doświadczenia zawodowe, ale także zbudować solidne fundamenty przyszłej kariery.
Będę absolwentem
Okres nauki to nie tylko czas zdobywania wiedzy teoretycznej, ale również rozwijania umiejętności praktycznych. Zamiast skupić się na szukaniu dodatkowych możliwości rozwoju, młodzież często biernie czeka na ukończenie szkoły.
Richard N. Bolles – wskazuje, że kluczowe jest nie tylko posiadanie wiedzy, ale także umiejętność sprawnego posługiwania się nią w praktyce. Warto zachęcać uczniów do angażowania się w projekty, które dzieją się poza szkołą. Carol S. Dweck – rozpowszechniła pojęcie „mindset”, które oznacza sposób myślenia, nastawienie do rozwoju – jego typ może znacząco wpłynąć na karierę zawodową. Warto nieustanie zachęcać młodych ludzi do przyjęcia pozytywnego i aktywnego nastawienia, bycia elastycznym i utrzymywania gotowości do ciągłego rozwoju. Taka postawa ułatwia poruszanie się po rynku pracy, stwarza większą szansę na sukces oraz osiągnięcie poczucia satysfakcji zawodowej.
Jestem absolwentem. I co dalej?
Zrozumienie własnych motywacji jest kluczem do budowania satysfakcjonującej ścieżki zawodowej. Rozpoczynając przygodę na rynku pracy, młodzi ludzie powinni rozważyć, co naprawdę ich motywuje i jakie cele chcą osiągnąć w perspektywie długoterminowej.
Każdy etap – od poszukiwań pierwszej pracy, przez bycie już absolwentem, aż po wejście na rynek pracy – jest nie tylko wyzwaniem, lecz również szansą na dalszy rozwój zawodowy i stabilizację finansową.
Różnorodność doświadczeń zawodowych może poszerzyć horyzonty i pomóc w identyfikacji własnych zainteresowań. Systematyczność i wytrwałość w wysiłkach podczas poszukiwania pracy, a także wiara w siebie i swoje umiejętności owocują. To właśnie przezwyciężanie trudności buduje charakter.
„Najważniejsze pytanie nie brzmi, gdzie jesteś, ale dokąd zmierzasz” – tym stwierdzeniem Oliver Holmes zaznacza, że wyraźne określenie celów zawodowych pomaga odpowiednio skoncentrować wysiłki na zaplanowaniu ścieżki zawodowej i pomyślnym jej zrealizowaniu.
Świadomość własnych aspiracji ułatwia podejmowanie decyzji dotyczących pierwszych kroków na rynku pracy.
W drodze po pierwsze stanowisko każdy krok do przodu, choćby najmniejszy, to inwestycja w przyszłość.
Kilka praktycznych rad jak budować swoją przestrzeń zawodową
Rozwijanie sieci kontaktów – networking
Aktywne uczestnictwo w wydarzeniach branżowych, konferencjach czy szkoleniach umożliwia nawiązywanie cennych kontaktów zawodowych.
Młodzież na starcie nie zdaje sobie jeszcze sprawy z ich wagi. Skupia się w większym stopniu na budowaniu sieci kontaktów w social mediach, jednak te nie zawsze będzie można w przyszłości wykorzystać praktycznie np. startując na rynku pracy. Media społecznościowe mogą być świetnym narzędziem do poszerzania wiedzy i poszukiwania zatrudnienia.
Jedną ze służących temu platform społecznościowych jest LinkedIn. LinkedIn pozwala budować sieć kontaktów z profesjonalistami z branży. Już samo śledzenie wydarzeń i czytanie zamieszczanych tam specjalistycznych artykułów buduje bazową wiedzę na temat interesującej czytelnika branży. Każdy może stworzyć swój profil na LinkedIn i szukać na platformie inspiracji do budowania spersonalizowanej ścieżki zawodowej.
Portale internetowe i bazy ofert pracy
Warto zaglądać na strony internetowe typu pracuj.pl i praca.pl. Portale skupiają w swojej bazie zarówno oferty pracy, jak i profile pracodawców. Można tam poznać:
- specyficzne umiejętności i kompetencje wymagane w wybranych zawodach,
- zakres zadań do wykonania na poszczególnych stanowiskach w różnych branżach,
- coraz częściej wysokość wynagrodzenia oferowanego przez pracodawców,
- proponowane najczęściej formy nawiązania stosunku pracy na określonym stanowisku (umowa o pracę, umowa zlecenie, umowa o dzieło; proponowany wymiar etatu, obowiązujący okres próbny),
- warunki otrzymania oferty umowy na czas określony i na czas nieokreślony itp.
Portale, dzięki swojej funkcji sortowania wg lokalizacji, mogą wskazać, w jakich regionach konkretne firmy działają aktywniej i gdzie aktualnie są wakaty w wybranych branżach/specjalizacjach.
Dzięki funkcji sortowania wg lokalizacji, mogą wskazać, w jakich regionach konkretne firmy działają aktywniej i gdzie aktualnie są wakaty w wybranych branżach/specjalizacjach.
Inne media społecznościowe oraz targi pracy
Popularny Facebook to już nie tylko lifestyle.
Facebook skupia wiele lokalnych/krajowych grup (zrzeszających w sposób nieformalny) ludzi interesujących się tymi samymi branżami lub obszarami zawodowymi. Stwarza tym samym szansę poznania wyzwań branży z innej perspektywy.
Dodatkowo FB daje możliwość wyszukiwania płatnych i bezpłatnych wydarzeń na rynku pracy, takich jak branżowe webinary online, spotkania networkingowe i szkolenia.
Warto również zainteresować się targami pracy. Organizują je cyklicznie m.in. urzędy pracy, szkoły ponadpodstawowe oraz uczelnie wyższe. Dla młodego człowieka stwarzają jedną z nielicznych okazji na rozmowę z przedstawicielami firm. Na targach pracy można znaleźć firmę, która stwarza możliwość odbycia praktyk lub stażu oraz zatrudnia osoby bez doświadczenia zawodowego.
Staże i praktyki
Warto zachęcać młodzież do udziału w stażach i praktykach zawodowych. Te nie tylko pozwalają zdobyć praktyczne doświadczenie, ale także stwarzają okazję do zaprezentowania swoich umiejętności potencjalnemu pracodawcy. Odnotowanie ich odbycia w CV dla osoby wchodzącej na rynek pracy jest skutecznym sposobem na wyróżnienie się.
Współpraca w projekcie wolontariackim lub społecznym
Prócz staży i praktyk, to udział w projektach społecznych i wolontariackich jest świetną okazją do rozwoju i poznania siebie. Pozwala rozwijać umiejętności miękkie, takie jak komunikacja i praca zespołowa, oraz świadczy o zaangażowaniu społecznym młodego człowieka. Wiele lokalnych inicjatyw oczekuje pomocy wolontariuszy, np. wsparcie dzieci w pieczy zastępczej, praca z seniorami, projekty ekologiczne, zbiórki wybranych typów produktów dla potrzebujących.
Dokumenty aplikacyjne i rozmowa rekrutacyjna
Dokumenty, takie jak CV i list motywacyjny, to najważniejsze elementy procesu rekrutacyjnego.
Ich staranne przygotowanie znacząco zwiększa szanse na pozyskanie pierwszej pracy.
Warto zadbać o to, by CV było klarowne, zgodne z oczekiwaniami branży i zawierało istotne informacje dotyczące edukacji, doświadczenia oraz umiejętności. List motywacyjny (rzadziej już teraz stosowany) powinien być spersonalizowany – przygotowany na potrzeby rekrutacji u danego pracodawcy i na określone stanowisko.
Należy podkreślić w nim swoją motywację do pracy oraz konkretne osiągnięcia i umiejętności. Szczególnie ważne jest także odpowiednie przygotowanie się do rozmowy rekrutacyjnej, w tym staranne przeanalizowanie możliwych pytań rekrutującego.
Wyniki badań statystycznych dotyczących obrazu rynku pracy w Polsce pokazują, że konkurencja jest ogromna – zwłaszcza wśród młodych absolwentów.
Według danych GUS-u stopa bezrobocia wśród osób w wieku 15–24 lata wynosiła w 2023 roku około 9,5%. To świadczy o dużych trudnościach napotykanych na drodze do znalezienia pierwszej pracy. Jednocześnie jednak, według raportu Adecco pt. „Badanie Kompetencji Pracowników”, firmy coraz częściej poszukują pracowników z wysoko rozwiniętymi kompetencjami miękkimi, takimi jak komunikatywność, umiejętność pracy w zespole i zdolność do szybkiego uczenia się. Biorą pod uwagę konieczność przeszkolenia (wyposażenia w kompetencje twarde) młodego pracownika.
Ciekawe i inspirujące pozycje książkowe, wspierające budowanie swojego profilu zawodowego oraz samoświadomości
- „The 7 Habits of Highly Effective People” Stephen R. Covey
- „What Color Is Your Parachute?” Richard N. Bolles
- „How to Win Friends and Influence People” Dale Carnegie
- „Mindset: The New Psychology of Success” Carol S. Dweck
- „Lean In: Women, Work, and the Will to Lead” Sheryl Sandberg
- „Grit: The Power of Passion and Perseverance” Angela Duckworth
- „Drive: The Surprising Truth About What Motivates Us” Daniel H. Pink
Moje mocne strony, moja mapa
Polecenie: Przypomnij sobie swoje działania, projekty, udziały w konkursach i wydarzeniach (szkolnych, pozaszkolnych). Opisz je szczegółowo: przebieg zdarzeń, pełnione funkcje, podejmowane przez ciebie działania oraz ich efekty. Nie oceniaj się, nie porównuj. Nie mów sobie: „to przecież nic takiego, tego nie napiszę” lub „nie można się chwalić”. Pamiętaj, że każda twoja mocna strona jest ważnym elementem ciebie.
Kompetencje przyszłości: które posiadam, a które warto nabyć ?
Cel główny:
- uczeń porównuje własne zasoby i preferencje z wymaganiami rynku pracy i oczekiwaniami pracodawców.
Cele szczegółowe:
Uczeń:
- odkrywa swoje talenty,
- odkrywa, buduje i nazywa swoje mocne strony,
- poznaje definicję kompetencji,
- poszerza mapę wiedzy o własnych kompetencjach,
- tworzy własną mapę kompetencji i porównuje ją z kompetencjami przyszłości.
- Proponowane sytuacje dydaktyczne:
- Jakie dostrzegasz moje mocne strony?
- Za co mnie cenisz?
- Gdybyśmy mieli wspólnie robić projekt, to jaką mocną stronę przejąłbyś/przejęłabyś ode mnie?
odpowiedzieć na pytania:
a) Wykonywanie których czynności sprawia ci największą radość i dostarcza satysfakcji?
b Do wykonywania których czynności/przedmiotów nie trzeba cię namawiać?
c) Wykonywanie których czynności/przedmiotów tak cię angażuje, że tracisz poczucie czasu?
d) Czego uczysz się z największą łatwością?
e) W jakiego typu zadaniach od razu wiesz, jakie należy podejmować kroki (nawet, gdy nigdy wcześniej tego nie robiłeś)?
1. Twoje talenty
- Co odkryłeś? Co cię zaskoczyło?
- Które informacje mogą przydać ci się w pracy? W jaki sposób je wykorzystasz?
Odpowiedzi udzielone na powyższe pytania mogą stanowić uzupełnienie twojego CV i pasować do profilu zawodowego albo kluczowych umiejętności, które chcesz zaprezentować przyszłemu pracodawcy”.
2. Jak znaleźć swój talent?
Pierwszym krokiem w kierunku określenia i udoskonalenia mocnych stron jest odkrycie tego, co z łatwością potrafimy robić bardzo dobrze – naszych talentów. Według założeń Instytutu Gallupa talent to naturalny i powtarzalny wzorzec myślenia, działania i odczuwania, który może być produktywnie wykorzystany.
Są to nasze wrodzone zdolności.
To to, co robimy dobrze, nawet o tym nie myśląc. Aby zbudować mocne strony na bazie talentów, trzeba do nich dodać wiedzę i umiejętności oraz zainwestować czas w pracę nad ich rozwijaniem i świadomym wykorzystywaniem.”
3. Mocne strony i ich mapa – mapa kompetencji
Wykonaj mapę mocnych stron : wiedza, doświadczenie, umiejętności, osiągnięcia.
4. Moje mocne strony, moja mapa – ćwiczenie indywidualne
- Jak się czujesz, odkrywając i nazywając swoje mocne strony?
- Czego nauczyło cię/Co pokazało ci to ćwiczenie?
- Czym chcesz się zajmować zawodowo?
- Z jakiego obszaru wiedzę chciałbyś zdobywać?
- Gdyby wszystko było możliwe, to jakie mocne strony chciałbyś posiadać?
- Kogo podziwiasz za jego mocne strony?
5. Kompetencje przyszłości – burza mózgów
„Z czym kojarzy się Wam słowo kompetencja?”
kompetencje = wiedza, doświadczenie, umiejętności;
kompetencje przyszłości = wiedza, doświadczenie, umiejętności z obszaru STEM (z ang. science, technology, engineering, math) w połączeniu z kompetencjami miękkimi, takimi jak: zdolność aktywnego uczenia się, kreatywność, innowacyjność, inicjatywa, umiejętność dzielenia się wiedzą i współpraca z innymi osobami, myślenie innowacyjne i analityczne, aktywne uczenie się, kompleksowe rozwiązywanie problemów, myślenie krytyczne i analiza, samoświadomość, samozarządzanie, relacyjność, inteligencja emocjonalna (znajomość emocji i zarządzanie nimi), odporność na stres, empatia, odporność psychiczna, elastyczność, rozwiązywanie problemów, proaktywność (szukanie rozwiązań), sprawne przekwalifikowywanie się.
Jeżeli marzysz, żeby zostać programistą, to znajomość programów już nie wystarczy. Pożądany na rynku pracownik powinien łączyć tzw. kompetencje techniczne (np. znajomość narzędzi do programowania) oraz tzw. kompetencje miękkie (np. umiejętność współpracy)”.
6. Moja mapa kompetencji a kompetencje przyszłości
Zadaniem ucznia jest porównanie swojej mapy kompetencji z wymienionymi kompetencjami przyszłości. „Które umiejętności przyszłości posiadasz?”.
7. Podsumowanie – refleksja
„To, że nie posiadasz umiejętności przyszłości jest naturalne.
Można pracować nad zdobyciem i udoskonaleniem ich. Pamiętaj, że rynek pracy dynamicznie się zmienia. Zawód przyszłości możesz stworzyć sam.
„Większość poszukujących pracy, którym nie udało się znaleźć wymarzonej pracy, poniosła klęskę nie dlatego, że za mało wiedzieli o rynku pracy, ale dlatego, że za mało wiedzieli o sobie” – Richard N. Bolles”.